Ne Oluyor Bu Çocuklara? Yalnızlık, Aidiyet ve İnternetin Doldurduğu Boşluk
Ali Narman | Sosyal Bilgiler Öğretmeni
Çocuğun dersini, yemeğini, uyku saatini elden geldiğince dert ediniyoruz. Kendisini nerede iyi hissettiğini, kimin yanında rahat konuşabildiğini, hangi grupta kabul gördüğünü ise her zaman bilmiyoruz. Sonra odalardan çıkmadığında, telefonu bırakamadığında veya küçük bir uyarıya sert karşılık verdiğinde aynı soruyu soruyoruz. Ne oluyor bu çocuklara?
Bu sorunun cevabında yalnızlığa ve ait olma ihtiyacına yer açmamız gerekiyor. Çocuk internette oyun, video veya sohbet kadar kabul, başarı ve yakınlık da arıyor olabilir. Ekranla kurduğu ilişkiyi anlayabilmek için orada hangi ihtiyacının karşılandığına bakmalıyız.
Yalnızlık, yanında kimsenin bulunmamasından fazlasıdır.
Yalnızlık, ihtiyaç duyduğumuz yakınlıkla yaşadığımız ilişkiler arasındaki açıklığın verdiği sıkıntıdır. Sosyal izolasyon, ilişkilerin ve görüşmelerin azlığıyla ilgilidir. Yalnızlık ise kişinin bu ilişkiler içinde ne hissettiğidir. Kalabalık bir evde, arkadaşlarla dolu bir sınıfta da yaşanabilir. Kendi isteğiyle yalnız kalıp dinlenen çocukla, konuşacak kimse bulamadığı için odasına çekilen çocuğun ihtiyacı farklıdır. Dünya Sağlık Örgütünün 2025 raporunda dünyada yaklaşık her altı kişiden birinin, ergenlerin ise yaklaşık beşte birinin yalnızlık bildirdiği belirtiliyor.
İnsan, başkalarıyla düzenli ve güven veren ilişkiler kurmaya ihtiyaç duyar. Baumeister ve Leary’nin aidiyet yaklaşımı, bu ihtiyacın temel bir insan güdüsü olduğunu anlatır. Bir gruba girmek kadar, o grubun içinde önemsendiğini ve ilişkinin süreceğini hissetmek de gerekir. Çocuk kabul gördüğünde kendisini daha güvende ve değerli hissedebilir; bir güçlüğü tek başına taşımayacağını bilir. Eğer bu aile içinde sağlanamamışsa kaçınılmaz son telafi ettiği başka yerler olacaktır. Onu oradan koparmaya çalışmak krizin ana kaynağı gibi görünse de aslında sonucudur.
Evde çocuğun fikrinin dinlenmesi, okulda bir oyuna çağrılması, arkadaşlarının yokluğunu fark etmesi bu duyguyu besleyebilir. Ait olmak, her söyleneni yapmak değildir. Çocuk itiraz ettiğinde, hata yaptığında veya başarısız olduğunda da ilişkinin içinde kalabildiğini görmelidir.
Bu nedenle ailede yalnızca “Bugün kaç doğru yaptın?” sorusu sorulmamalı. “Bugün kimin yanında kendin gibi davranabildin?” sorusuna da yer açılmalı. Çocuğunuzun kendisi gibi olduğunu nereden biliyorsunuz? Bazen dingin gibi görünen bir çocuk kendini ait hissettiği bir grupta ya da alanda bambaşka biri olabilir. Bu bazı riskleri de beraberinde getiriyor. En büyük risk psikolojik sağlık ve sonra fiziksel veya fizyolojik tehlikeler olabilir. Kendi ailemizden gördüğümüz ebeveynlikle sizinkinin arasında bir baraj var. İNTERNET!
Ait olamadığında neyi telafi etmeye çalışır?
Dışlanmak, yalnızca bir etkinliğin dışında kalmak değildir. Kişinin aidiyetini, özsaygısını, kontrol duygusunu ve varlığının önemsendiğine ilişkin hissini tehdit edebilir. Sosyal psikolojide bu incinme sosyal acı kavramıyla ele alınır. Çocuk üzülüp geri çekilebilir, yeniden kabul görmek için daha fazla çabalayabilir veya öfkeye yönelebilir. Her çocuk aynı tepkiyi vermez.
Çocuk bu yaşantıyı her zaman “Yalnızım” diye anlatmaz. “Kimse beni anlamıyor”, “Zaten beni istemiyorlar” veya “Gitmesem de olur” diyebilir. Bazısı kendisini görünmez kılar; bazısı dikkat çekmek için sınırları zorlar. Bir başkası, kabul edilmek uğruna istemediği davranışlara katılabilir. Bunları çocuğu dinleyerek anlamak gerekir.
Burada yetişkinin bakacağı şey, çocuğun hangi topluluğa katıldığı kadar o toplulukta kalmak için neler yapmak zorunda hissettiğidir. Fikrini söyleyebiliyor mu? Hayır diyebiliyor mu? Hata yaptığında aşağılanıyor mu? Başkasına zarar vermeyi reddettiğinde arkadaşlığı sürüyor mu?
Kendini iyi hissetme ihtiyacı, çocuğu her zaman kendisine iyi gelen bir gruba götürmeyebilir. Kabul görmekle güvende olmak arasındaki farkı birlikte konuşmalıyız.
İnternet hangi boşluğu dolduruyor?
Gündelik hayatta dinlenmeyen çocuk, oyun grubunda sözü dinlenen kişi olabilir. Okulda başarısızlık duygusu yaşayan bir çocuk, oyunda becerisiyle takdir edilebilir. Teneffüste yanına kimse gelmeyen bir başkasını akşam çevrimiçi arkadaşları bekleyebilir. Bunlar, çocuğun ekranı neden önemsediğini anlamak için düşünmemiz gereken ihtimallerdir.
İnternet, çocuk için zaman geçirdiği bir yer olmanın yanında kendisini yeterli, istenen ve bir gruba ait hissettiği yer hâline gelebilir. Orada yaşadığı rahatlamayı “sanal” diyerek küçümsemek, ne hissettiğini anlamamızı güçleştirir.
Kardefelt-Winther’in telafi edici internet kullanımı modeli, insanların gündelik sorunlarından uzaklaşmak veya sıkıntılı duygularını hafifletmek için internete yönelebileceğini ele alır. Bazı kullanımların olumsuz sonuçlara rağmen sürmesini, kişinin hangi ihtiyacını telafi etmeye çalıştığı üzerinden düşünmeyi önerir. Bu, her yoğun kullanımın bağımlılık olduğu anlamına gelmez. Oyun oynama bozukluğunda kontrol kaybı, oyunun diğer etkinliklerin önüne geçmesi, olumsuz sonuçlara rağmen sürmesi ve günlük hayatın belirgin biçimde aksaması önemlidir. Değerlendirmeyi uzman yapmalıdır.
Bu yaklaşımı aile hayatına taşıdığımızda sorumuz değişir: “Neden sürekli telefondasın?” yerine “Orada seni iyi hissettiren ne var?” diye sorabiliriz. Cevap, arkadaşlık olabilir; başarılı olma duygusu, dinlenmek veya bir süre sıkıntısını düşünmemek olabilir. Bunların her biri farklı bir yaklaşım gerektirir.
Ödül mekanizmalarını da tek sözcükle açıklamamalıyız. Dopamin, yalnızca “mutluluk maddesi” değildir; ödüle yönelme ve istemeyle ilişkili süreçlerde rol oynar. Çocuğun kabul görme ihtiyacını yalnızca dopaminle açıklamak yetersiz kalır.
Çevrimiçi arkadaşlık, karşılıklı destek sunan gerçek bir ilişki olabilir. Buna karşılık sürekli yeni içerikle oyalanmak veya beğeni beklemek, çocuğu bir süre rahatlatırken yakınlık ihtiyacını karşılamayabilir. Ekran kapandığında sıkıntısının sürüp sürmediğini, yardım isteyebileceği birinin bulunup bulunmadığını öğrenmeliyiz.
Telefonu kapatmasını istediğimizde yalnızca oyunun kesildiğini düşünüyor olabiliriz. Çocuk, o sırada kendisini kabul edilmiş hissettiği ortamdan ayrılıyor olabilir. Bu ihtimali görmek sınır koymaktan vazgeçmeyi gerektirmez; sınırı koyarken çocuğun hayatındaki diğer ilişkileri de güçlendirmemiz gerektiğini gösterir.
Dijital yalnızlık nasıl oluşur?
Dijital yalnızlık, çevrimiçi temaslar sürerken ihtiyaç duyulan yakınlığın ve desteğin bulunamamasını anlatır. Bağımsız bir tıbbi tanı değildir. Çocuk mesajlaşabilir, paylaşım yapabilir, oyun grubunda bulunabilir; buna rağmen zorlandığında derdini açabileceği kimse olmayabilir.
Olası döngü şöyle gelişir: Çocuk yalnız hissettiğinde internete yönelir. Orada rahatlar. Kullanım, uykuya, yüz yüze buluşmalara ve birlikte geçirilen zamana yer bırakmamaya başlarsa ilişkilerde yeni güçlükler yaşanabilir. Çocuk sıkıntısından uzaklaşmak için yeniden ekrana dönebilir. Bu, her çocukta oluşan veya tek yönde ilerleyen bir süreç değildir.
Yer değiştirme hipotezi, dijital etkinliklerin yüz yüze ilişkilerin zamanını alabileceğini öne sürer. Ancak bu konuda doğrudan nedensel kanıt sınırlıdır. Bu yüzden her ekran dakikasını kaybedilmiş arkadaşlık sayamayız. Çocuğun kendi hayatında neyin yerini aldığını incelemeliyiz: Uykunun mu, arkadaş buluşmasının mı, başka bir ekran etkinliğinin mi?
UNICEF’in 2025 raporu çevrimiçi zorbalık ve istismar yaşantılarıyla ruh sağlığı güçlükleri arasında daha güçlü ilişkiler saptadı. Dolayısıyla süreyle birlikte içeriği, ilişkiyi ve yaşanan deneyimi değerlendirmek gerekir.
Bir grupta bulunmak, orada güvende olmak demek değildir
Çocuk, grup dışında kalmamak için gelen her mesaja cevap vermek, her sosyal medya faaliyetinde bulunmak, ortak gündelik akım dili haline gelen alt kültüre uymak zorunda hissedebilir. Kaçırma korkusu (FOMO), başkalarının yaşadıklarından geri kalma kaygısını anlatır. Grubun şakalarına katılmamak veya bir gün çevrimdışı kalmak, çocuk için arkadaşlarını kaybetme korkusuna dönüşüyor mu? Bunu konuşmalıyız. Kötü haberleri durmadan taramaya verilen felaket kaydırması (doomscrolling) adı da ne izlediği kadar izledikten sonra nasıl hissettiğine bakmamız gerektiğini hatırlatır.
Bazı ortamlarda benzer görüşler sürekli birbirini güçlendirir; buna yankı odası denir. Öfke yemlemesi ise insanı kızdırarak etkileşim toplamaya yönelik içeriktir. Çocuk bir hakarete cevap verirken o içeriğin yayılmasına da katkıda bulunabilir. “Bu paylaşım benden hangi tepkiyi almaya çalışıyor?” sorusu, tepki vermeden düşünmek için bir başlangıçtır. Ait olma isteği, gruba dahil olup yalnızlık duyguysuyla baş etme dürtüsü yankı odalarına kendisini kapatmaya neden olabilir, internetteki istismar avlayan kişilerin veya şirketlerin öfke yemlemesine takılmış olabilir. Bu çocuklar çoğunlukla suç olaylarına karışmaktadır. Türkiye'de yaşanan okullardaki veya olaylardaki çoğu üzücü internet hikayelerinin temelinde bu var. Bu bir suç çetesi de olabilir. Diğer bir durum da
bir yayıncıya veya kurmaca karaktere duyulan tek yönlü yakınlık, parasosyal bağdır. Böyle bir bağ tek başına sorun değildir. Ancak çocuğun günlük ilişkilerini bütünüyle bırakıp bütün anlaşılma ihtiyacını bu figüre bağlaması ayrıca konuşulmalıdır. Müzik grubu aidiyetlerinin dünya eğitim ortamında konuşulmaya başlaması buradan geliyor. Sohbet botuyla kurulan etkileşim de çocuğun güvenliğinden sorumluluk alabilecek yetişkinlerle temasını geciktirmemelidir.
Özellikle “Bunu ailene söyleme”, “Seni yalnız ben anlıyorum” diyerek çocuğu diğer ilişkilerinden uzaklaştıran, özel görüntü isteyen veya korkutan kişiler karşısında güvenlik önceliklidir. Çocuk, bunu anlattığında suçlanmayacağını ve yardım alacağını bilmelidir.
Evde hangi işaretlere bakmalıyız?
Her sessiz çocuk yalnız değildir. Ergenin mahremiyet istemesi de tek başına sorun sayılmaz. Kendi alışkanlıklarına göre yaşadığı değişime, bunun süresine ve günlük hayatını nasıl etkilediğine bakmalıyız. Arkadaşlardan uzaklaşma, oyuna katılmama, okuldan kaçınma, artan hırçınlık, değersizlik ifadeleri, uyku ve iştah değişiklikleri konuşmayı gerektirebilir. Bu belirtiler yalnızlığa özgü değildir; kaygı, depresyon, zorbalık veya başka güçlüklerle de ilişkili olabilir.
Dijital kullanımda ise şu sorular yardımcı olur; ekran nedeniyle uyku ve okul işleri sürekli aksıyor mu? Mesajlara bakarken kaygılanıyor mu? Kullanımdan sonra daha kötü hissediyor mu? Çevrimiçi gruptan çıkarılma korkusu davranışlarını yönetiyor mu? Bunlar tanı koyan bir test değildir; çocuğun deneyimini anlamak için başlangıç sorularıdır.
Dikkat güçlüğünü de hemen DEHB diye adlandırmamalıyız. Nivins ve arkadaşlarının 8.324 çocuğu dört yıl izlediği çalışmada sosyal medya kullanımıyla dikkatsizlik belirtilerindeki artış arasında küçük bir ilişki bulundu. Bu bulgu, sosyal medyanın tek başına DEHB’ye neden olduğunu kanıtlamaz. Uyku, kaygı ve öğrenme koşulları da uzman değerlendirmesinde ele alınmalıdır.
Öfkeyi anlamak, zarara sınır koymayı da gerektirir
Yalnızlık, şiddetin tek açıklaması veya bir çocuğun tehlikeli olduğunun göstergesi değildir. Şiddete yönelmede bireysel özellikler, yaşanan şiddet, aile ve akran ilişkileri ile çevre koşulları birlikte rol oynayabilir. Her öfke patlaması da davranış bozukluğu anlamına gelmez. Süreğen ve zarar verici davranışlar uzman değerlendirmesi gerektirir.
Öfke anında önce güvenliği sağlayın. Sesinizi alçaltın, diğer çocukları uzaklaştırın ve kısa konuşun: “Kızgın olduğunu görüyorum. Vurmana izin vermeyeceğim. Önce sakinleşelim, sonra konuşacağız.” Tehlikeli bir durumda fiziksel mücadeleye girişmeyin. Sakinleşince öncesinde ne olduğunu, ne hissettiğini ve ne yaptığını konuşun. Bir sonraki sefer yardım istemeyi veya ortamdan güvenle uzaklaşmayı birlikte çalışın.
Zorbalık, güç eşitsizliği içeren, tekrarlanan veya tekrarlanma olasılığı bulunan saldırgan davranıştır. Hedef olan çocuğa “Sen de karşılık ver” demeyin; olayları belgeleyip okulla güvenlik planı kurun. Zorla barıştırmaya çalışmayın. Zorbalığı yapan sizin çocuğunuzsa davranışı açıkça adlandırın, durmasını ve uygun telafiyi izleyin. Çocuğun kabul görme ihtiyacı, başkasına zarar vermesini haklı çıkarmaz.
Kendine veya başkasına zarar verme tehdidini, somut saldırı planını ve silah arayışını ciddiye alın. Ciddi tehditte gecikmeden uzman değerlendirmesi sağlayın ve değerlendirmeye kadar güvenli gözetim planlayın. Yakın tehlikede kendi güvenliğinizi de koruyarak 112’yi arayın; form, randevu veya toplantı beklemeyin.
Ebeveynin değiştirebileceği şeyler
Çocuğun internette bulduğunu birlikte anlamaya çalışın. “O grubun içinde en çok neyi seviyorsun?”, “Bir gün katılmadığında ne oluyor?”, “Orada seni rahatsız eden bir şey var mı?” diye sorun. Küçük çocukla oyun sırasında, ergenle yürürken konuşabilirsiniz. Anlatmak istemediğinde zorlamayın; daha sonra da dinleyebileceğinizi söyleyip ulaşılabilir olun.
İlgiyi gündelik hayatta görünür kılın. Her gün, koşullarınıza göre sürdürebileceğiniz kısa bir zaman ayırın. Başlangıç için on dakika bile seçebilirsiniz; bu bir tedavi süresi değildir. Telefonu kenara koyun, oyunu çocuk seçsin veya birlikte bir iş yapın. Her sohbeti ders ve nasihate çevirmeyin. Yorgunsanız ne zaman döneceğinizi söyleyin ve sözünüzü tutun. Şartlarınızı ayarlayıp mutlaka onun sevdiği ilgisini çekecek internet bağından uzak sosyal bir faaliyet planlayın. Ayda bir yapılan etkinlik yılın sonunda onda çok şey değiştirecektir.
Ait olabileceği ortamlar kurmasına yardım edin. Çocuğun ilgisini sorun. Bir arkadaşla düzenli buluşma, okul kulübü, takım, sanat veya ortak üretim etkinliği seçenek olabilir. Bir yere kaydını yaptırmakla yetinmeyin; orada nasıl karşılandığını da öğrenin. Çok arkadaşı olması kadar zorlandığında kime gidebildiği önemlidir. Sosyal bağların yapısı, işlevi ve niteliği birlikte düşünülmelidir.
Dijital sınırları birlikte belirleyin. Yemek ve ortak sohbet sırasında cihazları kenara koymak, uykuyu koruyacak kapanış düzeni kurmak, gereksiz bildirimleri ve otomatik oynatmayı kapatmak başlangıç olabilir. Kurallar yetişkinler için de geçerli olmalı. Oyun başlamadan bitişi kararlaştırın; sonrasında yapılabilecek gerçekçi bir seçenek belirleyin. Kullanımı yaşına ve ihtiyacına göre, mahremiyetini gözeterek izleyin. [13]
Ekranı azaltmanın yararı olabilir. Goldfield ve arkadaşlarının 2026’da yayımlanan rastgele biçimlenen çalışmasında, kaygı veya depresyon belirtileri bulunan gençlerde üç haftalık sosyal medya azaltımı, kontrol grubuna göre yalnızlığı azalttı. Etki küçüktü; bu sonuç bütün çocuklar için aynı süreyi reçete etmez. Azaltımı, çocuğun ihtiyaçlarına ve destekleyici ilişkilerine birlikte bakarak planlamak gerekir.
Sıkılmaya ve kendi başına denemeye alan bırakın. Her boşluğu yeni içerikle doldurmayın. Serbest oyun, arkadaşlarla görüşme ve yaşına uygun bağımsızlık için fırsat oluşturun. Danimarka'daki hygge örneği, acele etmeden paylaşılan gündelik zamanın değerini hatırlatıyor. Battaniyeler, loş ışık, aile üyeleri arasında oynan geleneksel oyunlar, belki birlikte bir film izleyip üzerine konuşmak... Platon’un mağarası benzetmesi de ekranda seçilmiş görüntüleri hayatın bütünü sanmayı sorgulatıyor. Bir paylaşımı izlerken “Burada gösterilmeyen neler var?” diye sorun.
Ödevde de birlikte düşünmeye yer açın. Bastani ve arkadaşlarının lise matematiği deneyinde, doğrudan cevap alınabilen yapay zeka aracına erişen öğrenciler, araç kaldırılınca daha düşük başarı gösterdi; ipuçlarıyla yönlendiren tasarım bu kaybı büyük ölçüde önledi. Koltuk değneği etkisi, yardım alırken düşünme sürecini korumanın önemini hatırlatıyor. Çocuğun önce kendi denemesini, ardından aldığı yardımı açıklamasını isteyin.
Hata yaptığında da size gelebilsin. “Birisi seni korkutursa veya sır saklamaya zorlarsa bana anlatabilirsin. Önce güvenliğini sağlayacağız” deyin. Kendi hatanızı da kabul edin. “Sesimi yükseltmem yanlıştı” diyebilmek, sorumluluk almanın nasıl yapıldığını gösterir. Çocuğu yetişkinin sırdaşı yapıp bütün yükü ona taşımadan duyguları konuşun.
Uyku, okul, arkadaşlık veya aile hayatı belirgin biçimde aksıyorsa; sıkıntı sürüyor ya da ağırlaşıyorsa okulun psikolojik danışmanından, aile hekiminden veya çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanından destek alın. Her şeyin ağırlaşmasını beklemek gerekmez.
Okulda kriz ve destek masası: Karar alınsın, sonucu izlensin
Önerdiğim Öğrenci Güvenliği ve Destek Modeli, MEB’in mevcut psikososyal koruma, önleme ve krize müdahale yapısı içinde yürütülebilecek bir uygulamadır. Okul yönetimi, öğretmenler ve psikolojik danışman; fiziksel saldırı, ciddi tehdit, tekrarlayan zorbalık veya kasıtlı zarar verme durumlarında öğrenciye ve zarar gören kişilere yönelik çalışmayı koordine eder. Mevzuatta okul kriz ekibi, kayıt ve izlem görevleri zaten bulunmaktadır.
Modelin karar kuralı şudur:
Müdahale önceliğini, mevcut en ciddi güvenlik göstergesi belirler.
Destek kararı = Somut ihtiyaç + önlem + sorumlu kişi + süre + sonuç ölçütü.
Bu, şiddet olasılığı hesaplayan klinik bir ölçek değildir. Uygulama öncesinde uzmanlarca değerlendirilmesi ve pilotta sınanması gereken bir öneridir. Yalnızlık, tanı, kimlik veya aile yapısı tek başına tehlikelilik ölçütü yapılmaz.
Öğretmen, olayın tarihini ve öncesini, gözlediği davranışı, etkisini ve müdahaleyi kaydeder. Öğrencinin, velinin ve tanığın anlatımı ile öğretmenin yorumu ayrı yazılır. “Saldırgan çocuk” gibi bir etiketin yerine somut davranış belgelenir. Psikolojik danışmanın mahrem görüşme notları ortak olay dosyasına aktarılmaz. [16]
Önerdiğim düzende yakın tehlikede derhal acil yardım sağlanır. Ciddi tehdit ve ağırlaşan zarar aynı gün değerlendirilir. Acil gösterge bulunmayan tekrarlayıcı güçlüklerde en geç iki iş gününde destek planı hedeflenir. İlk kontrolün 48 saat içinde, ortak değerlendirmenin ilk hafta yapılmasını öneriyorum. Bunlar yeni yasal süreler değildir; ihtiyaç hâlinde daha erken harekete geçilir.
RAM eğitim ve rehberlik desteğinde; sosyal hizmetler ihmal, istismar veya korunma ihtiyacında; çocuk ve ergen ruh sağlığı hizmetleri klinik değerlendirmede görev alır. İhtiyaç duyulan kurumla bağlantıyı kimin kuracağı ve hizmete ulaşılıp ulaşılmadığını kimin kontrol edeceği yazılır. Gerekli çocuk koruma bildirimleri, ekip toplantısı veya veli onayı beklenerek geciktirilmez. [16, 17]
Randevu beklenirken okulda güvenli başvuru yetişkini, gerekli gözetim ve zarar gören öğrencinin korunması planlanır. Dosya, sevk yazısı gönderildi diye kapatılmaz. Güvenlikte, okula katılımda ve desteğe erişimde ilerleme aranır; yeni tehlikede karar hemen yenilenir. Sessizleşmek tek başına iyileşme ölçütü sayılmaz.
Bu işi ailelerin ve öğretmenlerin kişisel çabasına bırakamayız. Erişilebilir ruh sağlığı ve sosyal hizmetler, yeterli okul personeli, güvenli oyun ve buluşma alanları gerekir. Platformların da çocukları zararlı içerik ve ilişkilere karşı koruyacak tasarım ve denetim sorumluluğu vardır. [7]
Çocuğun ekranda ne bulduğunu öğrenmek, evde ve okulda neye ihtiyaç duyduğunu da gösterebilir. İnternette bulduğu arkadaşlığı küçümsemeden, gündelik hayatında da dinlenebileceği ve kendisini değerli hissedebileceği ilişkiler kurmasına yardım etmeliyiz. Çocuk, bir grupta kalmak için kendinden vazgeçmek zorunda olmadığını; zorlandığında yardım isteyebileceğini bilsin.
ALİ NARMAN
SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ
(Makaleyi sadece kaynak göstererek kullanabilirsiniz)

Kaynaklar
Tokyay, M. (2026). Yeni Yalnızlar: Dijital Çağın Çocukları. İletişim Yayınları.
Dünya Sağlık Örgütü. Social connection (2025); Gaming disorder.
Baumeister, R. F. ve Leary, M. R. (1995). The need to belong.
Williams, K. D. (2007). Ostracism.
Kardefelt-Winther, D. (2014). Towards a model of compensatory internet use.
Hall, J. A. ve Liu, D. (2022). Social media use, social displacement, and well-being.
UNICEF Innocenti (2025). Childhood in a Digital World.
Oxford University Press (2025). Rage bait; Cinelli ve arkadaşları (2021). The echo chamber effect on social media.
UNICEF Parenting. How to recognize signs of distress in children.
Nivins, S. ve arkadaşları (2026). Digital Media, Genetics, and Risk for ADHD Symptoms in Children.
CDC (2024). Risk and Protective Factors: Youth Violence.
AACAP (2019). Threats by Children: When Are They Serious?.
American Academy of Pediatrics (2026). How to Make a Family Media Plan.
Goldfield, G. S. ve arkadaşları (2026). Reducing social media use decreases loneliness…: A randomized controlled trial.
MEB (2019). Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri Yönergesi, özellikle madde 13.
MEB (2020). Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Etik Yönergesi.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Koruyucu ve Önleyici Hizmetler.
StopBullying.gov. What Is Bullying; Support the Children Involved.
Berridge, K. C. ve Robinson, T. E. (2016). Liking, Wanting and the Incentive-Sensitization Theory of Addiction.
Bastani, H. ve arkadaşları (2025). Generative AI without guardrails can harm learning.
Kaynak kontrolü: 7 Kasım 2026.













Yorumlar